|
Miejscowości w
Gminie
JASKULIN
Nieduża wioska położona na przedgórzu Sudeckim, ciągnie się
ze wschodu na zachód od równiny Strzegomsko - Świdnickiej na
wysokości od 300 do 350 m n.p.m.
Pierwszy dokument wspominający Jaskulin pochodzi z roku 1305
(kronika kościelna - muzeum w Jaworze). Brak jest późniejszych
zapisów, dlatego odtwarzanie historii napotyka na pewne trudności.
Dopiero w dokumentach o kościele p.w. św. Jadwigi w Szymanowie
czytamy, że fundatorami dworu i opiekunami kościoła w roku 1680
byli bracia Christoph Henrich i Adalbert von Wansdorf jako
dziedziczni panowie Szymanowa i Jaskulina.
Około roku 1785 wioskę wykupuje hrabiowska rodzina von Hochberg z
pobliskiego Książa. Natura obdarzyła okolicę Jaskulina w przepiękne
lasy, dlatego Hochbergowie wybudowali tu dworek myśliwski. Rodzina
von Hochberg wykorzystywała te tereny głównie dla myślistwa i
jako obszary leśne, grunty orne wydzierżawiała innym ziemianom.
Pałac
Takiego dzierżawcę wymienia w roku 1842 pastor von Herrmann z
Dobromierza, w napisanej przez siebie kronice tych okolic (wydanej w
1846 roku przez drukarnię z Jawora). Był nim ziemianin von
Luderitz. Natomiast Ferdinand Ozewicz w wydanej w 1900 roku
broszurce, pt. "Wzgórze Zwycięstwa koło Dobromierza"
(wydawnictwo: F.W. Schröter - Świebodzice) pisze, że w Jaskulinie,
który leży w połowie drogi ze Świebodzic do Dobromierza i przez
który przebiega granica Księstwa Książańskiego, pobiera się
jeszcze opłatę drogową na utrzymanie i konserwację drogi w księstwie.
Szlaban przecinający drogę ustawiony był przy starym domu celnym
(dziś jest to pierwszy przy szosie budynek w Jaskulinie).
Przewodnik turystyczny z 1911 roku (muzeum Würzburg) wymienia
jako właściciela Jaskulina barona von Romberg, który mieszkał na
stałe w Berlinie, utrzymując tutaj jedynie lasy (około 240 ha) i
ogrody (około 7 ha). Łąki i grunty orne, wzorem poprzedniego właściciela,
wydzierżawiał. Baron von Romberg zatrudniał na stałe ogrodnika i
leśniczego. Leśniczy mieszkał w leśniczówce położonej
malowniczo wśród lasów i niewielkiego jeziorka, w niedużej odległości
od wioski. Dawniej przy leśniczówce wybijało źródełko kwaśnej
wody, lecz zostało zasypane.
W pobliżu wsi znajduje się bardzo ciekawe odsłonięcie
geologiczne zwane "Płatem Jaskulina" złożone z zieleńców.
Podobne znajdują się w książańskim wąwozie.
W rękach rodziny von Romberg pałac i dobra pozostawały do końca
II wojny światowej. W czasie wojny właściciel wyjechał do
Szwajcarii (sprzeciwiał się polityce hitlerowskiej). W Jaskulinie
pozostały żona i córka, które w roku 1945 zginęły z rąk
wyzwalających ten teren Rosjan.
Po wojnie w 1948 roku stworzono w pałacu placówkę prewentorium
dla dzieci zagrożonych gruźlicą. Należała ona do kopalni "Thorez"
z Wałbrzycha, ale w 1953 roku przeszła pod administrację służby
zdrowia. W roku 1965 prewentorium zostało zlikwidowane. Przez 4
lata organizowano tu jedynie kolonie. W 1969 roku powołano do życia
Państwowy Dom Specjalny dla dzieci, a po dwóch latach zmienił on
nazwę na Dom Pomocy Społecznej. Pałac przez lata powojenne był
wielokrotnie remontowany i modernizowany, jednak zawsze z
zachowaniem struktur zabytku. Dziś znajduje się w rękach
prywatnych.
Jaskulin to obecnie wioska rolnicza, licząca 22 zabudowania i około
90 mieszkańców (w przeszłości bywało więcej np.: w roku 1911 -
112, a po roku 1941 - 161 mieszkańców).
|